Select your Top Menu from wp menus

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΧΟΛΕΒΑ – Ο Αρχιεπίσκοπος Χριστόδουλος και η πολιτιστική μας ταυτότητα

Ο ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΣ ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΣ ΚΑΙ Η ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΜΑΣ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ

ΕΦΗΜΕΡΙΟΣ.  ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2008

Τοῦ Κωνσταντίνου Χολέβα, Πολιτικού Επιστήμονος

     Ὁ μακαριστός Ἀρχιεπίσκοπος Χριστόδουλος πίστευε στήν ἁρμονική συνύπαρξη τῆς παραδόσεως μέ τήν ἀνανέωση. Ἀφ’ ἑνός μέν ἔκανε συχνές ἀναφορές στήν ἱστορία μας, στήν γλῶσσα μας καί στήν πολιτιστική μας κληρονομιά. Ἀφ’ ἑτέρου δέ ἔδωσε ὤθηση στήν ἐκκλησιαστική ἀξιοποίηση τοῦ Διαδικτύου καί τῶν νέων Τεχνολογιῶν, συνετέλεσε στήν ἵδρυση τῆς Εἰδικῆς Συνοδικῆς Ἐπιτροπῆς Βιοηθικῆς, ἔφερε τήν Ἐκκλησία τῆς Ἑλλάδος πλησιέστερα πρός τήν Εὐρωπαϊκή Ἕνωση, χρησιμοποίησε λόγο κατανοητό ἀπό τούς νέους ἀνθρώπους. Ἡ ἀνησυχία του γιά τίς ἀρνητικές πτυχές τῆς παγκοσμιοποιήσεως καί γιά τόν κίνδυνο ἰσοπεδώσεως τῆς ἐθνικῆς καί πολιτιστικῆς ταυτότητος τοῦ κάθε λαοῦ τόν ὁδήγησε σέ μία σειρά κειμένων, ὁμιλιῶν καί ἐνεργειῶν πού τόνωσαν τήν ἱστορική μας μνήμη καί βελτίωσαν τήν ἐπαφή μας μέ τήν διαχρονική ἑλληνορθόδοξη παράδοσή μας.

Ἤδη ἀπό τήν ἐποχή, κατά τήν ὁποία ὑπηρετοῦσε ὡς νέος Ἀρχιμανδρίτης καί Γραμματεύς τῆς Ἱερᾶς Συνόδου ὁ μακαριστός Ἀρχιεπίσκοπος ἔδειξε τήν ἀγάπη του γιά τήν ἱστορία τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας καί γενικότερα γιά τήν διερεύνηση τῆς πολιτιστικῆς μας ἰδιοπροσωπείας. Τό 1971 μέ τήν εὐκαιρία τοῦ ἑοιρτασμοῦ τῶν 150 ἐτῶν ἀπό τήν Ἐπανάσταση τοῦ 1821 ὁ τότε Ἀρχιμανδρίτης Χριστόδουλος Παρασκευαΐδης συνέγραψε μελέτη μέ τίτλο: «Μελέτιος ὁ Πηγᾶς». Ἡ μελέτη αὐτή ἐξεδόθη ἀπό τήν Ἱερά Σύνοδο τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος καί ἀναφέρεται σέ μία μεγάλη μορφή τῆς Ἐκκλησίας μας κατά τούς χρόνους τῆς δουλείας. Ὁ Μελέτιος Πηγᾶς ἀπό τήν Κρήτη (1549-1601) ἔφθασε μέχρι τό ἀξίωμα τοῦ Πατριάρχου Ἀλεξανδρείας καί τοῦ «Ἐπιτηρητοῦ» τοῦ Οἰκουμενικοῦ Θρόνου.

Στήν σελίδα 37 τοῦ ἐν λόγῳ βιβλίου ὁ μακαριστός Ἀρχιεπίσκοποος διατυπώνει τίς ἀπόψεις του γιά τόν ρόλο τῆς Ἐκκλησίας μας στήν διαφύλαξη τῆς ἐθνικῆς μας ταυτότητος, ἀπόψεις τεκμηριωμένες, ὅπως φαίνεται καί ἀπό τήν παράθεση τῆς σχετικῆς βιβλιογραφίας. «Εἶναι σφάλμα νά πιστεύωμεν ὅτι ὁ Ἑλληνισμός ἔσωσε τήν Ὀρθοδοξίαν. Τό ἀψευδές δίδαγμα τῆς ἱστορίας εἶναι διαφορετικόν. Διότι ἡ Ὀρθοδοξία ἐν τῷ χώρῳ τοῦ Ἑλληνισμοῦ διέσωσεν εἰς τά στήθη τῶν ὑποδούλων τά σπέρματα τοῦ πατριωτισμοῦ καί ἐξέθρεψεν ἁπαλῶς εἰς τά μύχια αὐτῶν τήν μετά πείσματος προσήλωσιν εἰς τά αἰώνια καί ἱερά πιστεύματα τοῦ Γένους, συνταυτίσασα ἐν τῇ ψυχῇ τοῦ Ἕλληνος τάς ἐννοίας τῆς Πίστεως και τῆς Πατρίδος. Οἱ Ὀρθόδοξοι κληρικοί ἐν Κρήτῃ ὑπῆρξαν ἐκεῖνοι, πρός τους ὁποίους προσέβλεπον μεθ’ ὅλων αὐτῶν τῶν μυχιαιτάτων προσδοκιῶν οἱ ἑνετοκρατούμενοι, καί ὑπῆρξαν ἐπί πλέον ἐκεῖνοι, οἵτινες κατόρθωσαν νά καλλιεργήσουν τά ὁπουδήποτε εὑρεθέντα ἀγαθά σπέρματα ἐν ταῖς καρδίαις ἰδίᾳ τῶν νέων, τούς ὁποίος ἐνέπνευσαν καί καθωδήγησαν διά νά καταστήσουν καί τούτους κοινωνούς τῶν ἰδίων ἰδεῶν καί φορεῖς τῶν αὐτῶν πιστευμάτων καί ἰδεωδῶν, ὧν ἕνεκα ἐμεγαλούργησε τό Ἔθνος ἐν τῇ ἱστορικῇ του πορεία».

Ὡς Μητροπολίτης Δημητριάδος καί ὡς Ἀρχιεπίσκοπος τόνιζε πάντοτε τήν ἀνάγκη νά ἐμπνεόμεθα ἀπό τήν ἱστορία μας καί τήν ἑλληνορθόδοξη ταυτότητά μας, χωρίς ὅμως νά παραβλέπουμε τήν Οἰκουμενικότητα τῆς Ὀρθοδοξίας καί τό πανανθρώπινο μήνυμα τοῦ Χριστοῦ. Ὁ πατριωτισμός του δέν ἦταν ἐμπόδιο στήν ἀγάπη του γιά τόν συνάνθρωπο, τόν μετανάστη, τόν κάθε πεινασμένο καί ἀδικημένο. Μέ πρωτοβουλία τοῦ ἐκλιπόντος μέσα ἀπό τά κοινωνικά προγράμματα τῆς Ἀρχιεπισκοπῆς Ἀθηνῶν βρῆκαν φαγητό καί βοήθεια ἑκατοντάδες ἀδελφοί μας ἄλλης ἐθνικότητος καί διαφορετικοῦ θρησκεύματος. Ὁ μακαριστός Ἀρχιεπίσκοπος ἄλλωστε ἀπό τούς πρώτους μῆνες τῆς Ἀρχιεπισκοπείας του χειροτόνησε σέ Ναό τῶν Ἀθηνῶν ἕναν Ἀφρικανό κληρικό γιά νά μᾶς θυμίσει τήν ὑπερεθνική διάσταση τῆς πίστεώς μας.

Ὁ Ἀρχιεπίσκοπος Χριστόδουλος πίστευε στόν ὑγιῆ πατριωτισμό καί κατεδίκαζε τόν ρατσισμό, τόν ἐθνοφυλετισμό καί τήν μισαλλοδοξία. Πίστευε ὅτι ὁ Ἑλληνικός λαός δικαιοῦται νά διαφυλάξει τήν πολιτιστική του κληρονομιά , ὅπως καί κάθε ἄλλος λαός σ’ αὐτό τόν κόσμο. Χαρακτήρισε σέ ἕνα κήρυγμά του τήν ἀρνητική πτυχή τῆς παγκοσμιοποιήσεως σάν «ἕνα νεκροταφεῖο πολιτισμῶν». Μέ δική του πρωτοβουλία ἱδρύθηκε τό 1999 ἡ Εἰδική Συνοδική Ἐπιτροπή Πολιτιστικῆς Ταυτότητος, ἡ ὁποία ἔκτοτε προέβη σέ πολλές δημόσιες ἐκδηλώσεις καί ἐκδόσεις μέ ἐπίκεντρο τήν ἱστορία καί τήν γλῶσσα μας. Θυμίζουμε τίς ἐπιτυχεῖς δημόσιες συζητήσεις γιά τόν Ἀλ. Παπαδιαμάντη, τόν Μικρασιατικό Ἑλληνισμό, τόν Κωστῆ Παλαμᾶ, τόν Μακεδονικό Ἀγῶνα, τίς συνέπειες τοῦ Μονοτονικοῦ γιά τήν γλῶσσα μας, τόν Γεώργιο Καραϊσκάκη κ.ἄ. Στό πλαίσιο αὐτῆς τῆς Ἐπιτροπῆς λειτούργησε ἐπί  τρία συνεχῆ ἔτη τό Λαϊκόν Πανεπιστήμιον τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος, τοῦ ὁποίου τά μαθήματα ἔχουν ἐκδοθεῖ σέ ξεχωριστούς τόμους ἀπό τήν Ἱερά Σύνοδο.

Ἦταν ἀναμενόμενο ὁ μακαριστός Ἀρχιεπίσκοπος Χριστόδουλος νά ἐκφράσει τόν ἔντονο προβληματισμό του γιά τήν προσπάθεια ἀλλοιώσεως τῆς ἱστορίας μας ἀπό ὁρισμένα σχολικά βιβλία καί κυρίως ἀπό τό πολυσυζητημένο βιβλίο τῆς Στ΄ Δημοτικοῦ, τό ὁποῖο τελικῶς ἀπεσύρθη (Σεπτ. 2007). Στηλίτευσε ἀπό τήν πρώτη στιγμή τήν διαγραφή τῶν ἡρώων καί τῶν μαρτύρων καί τήν περιφρόνηση τοῦ ρόλου τῆς Ἐκκλησίας. Παραλλήλως συνέχισε μέχρι τίς παραμονές τῆς ἀσθενείας του τό συγγραφικό του ἔργο καί μεταξύ ἄλλων μᾶς ἔδωσε μία περισπούδαστη μελέτη μέ τίτλο «Ἑλληνισμός καί Χριστιανισμός» καί μία λεπτομερῆ ἱστορική βιογραφία μέ τίτλο: «Γρηγόριος Ε΄- Ὁ Ἐθνάρχης τῆς ὀδύνης». Ἀξίζει νά σημειωθεῖ ὅτι ἡ τελευταία περιοδεία του λίγο πρίν εἰσαχθεῖ στό Νοσοκομεῖο εἶχε ὡς ἐπίκεντρο τήν Κεντρική Μακεδονία καί ἀφορμή τήν ἐπέτειο 100 χρόνων ἀπό τόν μαρτυρικό θάνατο τῶν μακεδονομάχων Ἄγρα (Σαράντου Ἀγαπηνοῦ) καί Ἀντώνη Μίγγα.

Ἡ ἐλληνική γλῶσσα στήν διαχρονική της συνέχεια ἦταν ἡ μεγάλη του ἀγάπη. Ἐχειρίζετο μέ ὑποδειγματικό τρόπο τήν λογία, τήν ἐκκλησιαστική καί τήν καθομιλουμένη καί κατεδείκνυε τήν δύναμη τῆς ἀνθρωπιστικῆς παιδείας, ἡ ὁποία δυστυχῶς ὑποχωρεῖ στίς ἡμέρες μας. Οἱ ὁμιλίες του, πού πάντα συγκινοῦσαν τό ἀκροατήριο, ἦσαν ἐμπολουτισμένες μέ γλωσσικούς τύπους και ἀπό τό παρελθόν καί ἀπό τό παρόν τῆς γλωσσικῆς μας ἐξελίξεως. Ὁ μακαριστός Ἀρχιεπίσκοπος γκρέμιζε τά τεχνητά τείχη μεταξύ λογίας καί καθομιλουμένης γλώσσας. Μεριμνοῦσε νυχθημερόν γιά τήν γλωσσική ἀγωγή τῶν νέων κληρικῶν καί καθιέρωσε εἰδικά σεμινάρια ἐκκλησιαστικῆς γλώσσης γιά τούς κληρικούς καί τούς ἱεροψάλτες τῆς Ἀρχιεπισκοπικῆς περιφερείας.

Μᾶς δίδαξε πολλά. Προσέφερε πολλά στήν μελέτη τῆς «ἑλληνικῆς ἰδιαιτερότητος», ὅπως ἀνέφερε στόν Ἐπικήδειό πού ἐξεφώνησε ὁ Παναγιώτατος Οἰκουμενικός Πατριάρχης κ. Βαρθολομαῖος. Εὐχόμαστε ὁ Θεός νά ἀναπαύσει τήν ψυχή τοῦ μακαριστοῦ Ἀρχιεπισκόπου Ἀθηνῶν καί πάσης Ἑλλάδος κυροῦ Χριστοδούλου!

Related posts